Jan Vink in "Aktief"

Verhalen uit het verleden van Wormer

Aktief van 14 juli 1992

U ziet twee foto's van de Beschuittoren te Wormer. Links een tekening gemaakt in 1789 van de oorspronkelijke toren. Rechts ziet u een foto gemaakt in westelijke richting. De spitse toren is na de brand in 1805 vervangen door een plomp bovenstuk. Foto's zijn eigendom van Jan Vink

Zo nu en dan zult u in de Actiefkrant verhalen vinden uit het verleden van Wormer en omgeving aan de hand van gegevens die wij kregen van de heer Jan Vink. De heer Vink spaart (oude) ansichtkaarten en aan de hand hiervan kan hij uren vertellen. Vandaag praten we over de BESCHUITTOREN.
Een paar honderd jaar geleden kwam in Wormer de beschuitbakkerij voor. Deze tak van 'nijverheid' bracht Wormer tot grote bloei; in de andere Zaandorpen kwamen geen beschuitbakkerijen voor. Men noemde deze beschuit ook wel 'twee-back', omdat dit brood dubbel was gebakken.
De Wormer bakkers maakten alleen beschuit op bestelling, voor de markten (jarenlang mochten ze verkopen op de Amsterdamse markt) en voor de export. Hiervoor was heel veel graan nodig, dat soms uit de Oostzeelanden werd aangevoerd. En dat graan werd gemalen in de verschillende Wormer molens, waarvan nu alleen nog maar 'De Koker' over is.
Voor het stoken van de ovens was heel veel brandstof nodig. Door het ontbreken van steenkool gebruikten de bakkers turf, takken, spaanders, riet en zaagsel; dit laatste werd wegens het brandgevaar echter verboden.
De Beschuittoren werd in 1620 in het westeinde gebouwd, speciaal met het doel om het brandgevaar vanwege het grote aantal houten bakkerijen te beperken. In het oosteinde kon de klok in de kerktoren wel worden geluid, maar omdat de wind vaak uit het westen kwam, werd de klok niet gehoord. Door het luiden van de klok in de Beschuittoren om kwart voor zes 's avonds wisten de bakkers, dat de ovens een kwartier later gedoofd moesten zijn. Om middernacht mocht men dan weer gaan bakken. Ook nadat de beschuitbakkerij niet meer voorkwam werd de toren gebuikt: volgens een speciale instruktie van 1807 moest elke zondag om half negen 's morgens en half een 's middags, bij speciale gebeurtenissen en bij brand de klok worden geluid.
De Beschuittoren werd ook voor andere doeleinden gebruikt. Als een jongen uit een ander dorp wilde vrijen met een Wormer meisje, dan werd dit niet zonder slag of stoot toegestaan. De jongeman moest achter de toren langs lopen zonder in de sloot te raken.
De Beschuittoren stond recht tegenover de stoep van de winkel van Onrust Modeschoenen. Van de oorspronkelijke toren bestaat een afbeelding, gemaakt in 1789, die wij hierbij plaatsen. Nadat de toren gedeeltelijk door brand werd verwoest, werd de spits in 1805 vervangen door het plompe bovenstuk, zoals bekend is van foto's uit het einde van de vorige eeuw.
In 1896 werd de Beschuittoren helemaal afgebroken. Gelukkig zijn de vier gevelstenen bewaard; ze zijn te vinden in het Oudheidskundig Museum in Zaandijk.
Ter gelegenheid van de viering van het 700-jarig bestaan van Wormer werd in 1981 een kleine versie geplaatst bij de Torensloot, tegenover de hoek Dorpsstraat/Faunastraat. Een paar jaar geleden is deze toren gesloopt om plaats te maken voor een woning.