Willem van Haarst

Zaanlandsch Jaarboekje 1854, blz. 22

ZAANLANDSCHE GELEERDEN, SCHRIJVERS enz. uit vroeger tijd (IV)
HAARST, (WILLEM VAN) geboren te Wormer in 1785. Zijne ouders Hendricus van Haarst en Maartje Baas waren behoeftige lieden, en ofschoon al vroeg zich een buitengewone leerlust bij den knaap openbaarde, die hem door den onderwijzer Beukman te Wormer al spoedig onderscheiden deed, zoo waren zij niet bij magte om hem meer dan het meest gewone onderrigt op eene lagere school te doen genieten. Gelukkig dat de heer de Bas, schout te Wormer, met den leergierigen knaap ingenomen, zich zijner aantrok, en hem te Zaandam door den bekwamen Jelle Kok, en te Amsterdam op zijne kosten voor den onderwijzersstand liet opleiden. Groot waren zijne vorderingen, zoodat hij reeds in 1804 tot onderwijzer te Burg op Texel benoemd werd, alwaar men alras den bekwamen man hoogschatte, vooral door het onderrigt dat hij in stuurmanskunst gaf. In 1816 werd hem de betrekking van onderwijzer in de stadsburgerschool te Sneek opgedragen. Hier had hij ruimer werkkring, onderwees in vier talen en de mathesis en verdere wetenschappen, met hoogen lof en ten algemeen genoegen. Hij was een sieraad van zijn stand, en behoorde onder hen die daarin zich den eersten rang verleend zagen. In 1849 zag hij van het schoolonderwijs af en bragt zijne laatste levensdagen te Oirschot door, waar hij den 17e October 1853, in 68jarigen ouderdom overleed. Niet alleen als onderwijzer was van Haarst gunstig bekend; zijne geschriften over opvoeding en onderwijs, voornamelijk met betrekking tot de leerwijze van Pestalozzi en Niewold, zijne beschouwingen over de natuur enz. hebben mede zijn roem gevestigd, terwijl zijn edel karakter en minzamen omgang hem in het maatschappelijk leven aller achting deden verwerven. — Zijne beide zonen, door zulk een vader geleid en gevormd, danken aan hem den grond hunner latere positie, waardoor Pieter op Java en Jan in Nederland aanzienlijke betrekkingen bekleeden.

J. Schreuder.


Bijzondere Oirschotse geschiedenis herleeft met villa Schoonoord; ‘Om in een schooner oord te ontwaken…’

www.gezien.nl/oirschot: 29 oktober 2014, door Paulus Tops

Rens van Ginneken

Jan Latour, Kees van Laarhoven, Arthur de Vries, Toon Bullens
Wie was toch die Willem van Haarst die naast het Boterkerkje begraven ligt? In 1849 kwam hij naar Oirschot om er zijn onderwijsloopbaan af te sluiten aan de beroemde Franse School. Waarom? Hij liet zijn familie achter in Sneek en betrok de statige villa Schoonoord, aan de Bestseweg 34. Een villa met een rijke geschiedenis, zo blijkt uit het verhaal van Arthur de Vries van de heemkundekring De Heerlijkheid Oirschot, voormalig villa-eigenaar Kees van Laarhoven, Jan Latour en Toon Bullens. Gezamenlijk zorgden zij dat de naam ‘Schoonoord’ sinds kort weer prijkt op de fraaie gevel van de villa.

Met gepaste eerbied veegt het viertal de grafstenen van Willem van Haarst en Jan Söhngen nog even schoon voor de foto wordt gemaakt. Van Haarst en Söhngen overleden respectievelijk in 1853 en 1866. Van Willem is bekend dat hij, toen hij in 1849 naar Oirschot kwam, al een imposante onderwijscarrière achter de rug had. Zijn laatste levensjaren sleet hij in villa Schoonoord aan de Bestseweg. Oplettende toeschouwers hebben daar onlangs wellicht opvallende werkzaamheden aan de gevel waargenomen. Over een ding zijn Kees van Laarhoven, Jan Latour, Arthur de Vries en Toon Bullens het roerend eens: een statig pand zoals villa Schoonoord verdiende een naam op de karakteristieke gevel. Die naam had er tot circa 1976 ook opgestaan, maar verdween destijds met het restaureren van het stucwerk. Arthur de Vries van heemkundekring De Heerlijkheid Oirschot lacht: ‘De heemkunde kwam met het idee nadat oud-voorzitter Gerard Smetsers jarenlang geijverd heeft voor terugplaatsing van de naam, vervolgens kwam Toon met het ontwerp, Jan met het vakmanschap en Kees met de financiën.’ De letters van Schoonoord werden gemodelleerd naar het origineel, zoals dat zichtbaar was op een foto van begin vorige eeuw. Dat was nog niet eenvoudig, vertelt Latour: ‘Het lettertype is nu niet meer in gebruik, dat moest dus zo nauwkeurig mogelijk worden nagetekend door Toon. Vervolgens werden ze bij mij in het bedrijf digitaal plasma gesneden, uit tien millimeter dik plaatstaal. De letters zijn 42 centimeter hoog en wegen per stuk toch nog bijna vijf kilo.’
Consorten?
Het fraaie pand, dichtbij het Shell benzinestation, wordt nu gebruikt door de firma Berendsen & Partners, voor trainingsdoeleinden. Eigenaars zijn de vier dochters van Kees van Laarhoven, tot 2006 was hij zelf eigenaar. De villa kent een boeiende historie. Vanaf 1832 woonden er kooplui, zeelieden, een kamerheer van Koningin Wilhelmina, een jonkvrouw en een lederfabrikant. Soms roepen de oude beschrijvingen van het kadaster vragen op. Zoals het feit dat er in 1973 ‘12 consorten’ werden bijgeschreven als eigenaars van Schoonoord. ‘Waren dat kinderen, of zakenpartners?’, vraagt De Vries zich hardop af. Een opvallend hoofdstuk in de bewoning van Schoonoord is het verblijf daar, van 1849 tot 1853 van de eerder genoemde Willem van Haarst. Deze onderwijzer gaf les in onder meer Amsterdam, op Texel en in Sneek. Ook schreef hij enkele zeer geprezen verhandelingen over pedagogie voor hij naar Oirschot vertrok. Hij sloot daar zijn loopbaan af aan de Franse kostschool in de Molenstraat, waar nu modezaak Verspaandonk is gevestigd. Hij liet zijn familie achter in Friesland. De redenen daarvoor zijn anno nu lastig te achterhalen. Feit is dat het hoofd van die school destijds, Jan Söhngen, een goede vriend van hem was. Diens jongere broer en zeeman Frederik was weer eigenaar van Schoonoord. De vriendschap van Söhngen en Van Haarst werd na hun beider overlijden onderstreept. De mannen werden naast elkaar begraven bij het Boterkerkje op het Vrijthof. Bij hun herrijzenis op De Jongste Dag zouden ze dan als eerste de Franse School daar recht tegenover zien. De tekst op Willems grafsteen herinnert nog aan zijn laatste woning: ‘Op Schoonoord ingeslapen om in een schooner oord te ontwaken’. Uit piëteit met de nabestaanden liet Van Laarhoven de gescheurde grafsteen van Van Haarst nog restaureren, waarmee het ‘tweeluik Schoonoord’ waardig kon worden afgesloten. Een stukje Oirschotse geschiedenis herleeft met het opnieuw plaatsen van de naam op de karakteristieke villa aan de Bestseweg.

katerstede.nl
Willem Hendriks Haarst had als beroep: ondermeester in westzaandam, vervolgens tweede leermeester op de gereformeerde stadsdiaconieschool kwartiernummer 2 op de bloemgracht in amsterdam, eind 1805 benoemd als eerste onderwijzer der jeugd in den burg op texel, daarna geruime tijd onderwijzer in sneek en na 1849 op de franse school te oirschot. 209
(209 Gemeentearchief Zaandam DTB, klapper zaandijk.)