Paul Rem

'De Zaankanter' van 17 juni 2015

Oud-Zaankanter vindt dagboek bet-overgrootvader over slag bij Waterloo

'Een historische sensatie'

Oud-Zaankanter Paul Rem kijkt uit op het veld waar ooit de Slag bij Waterloo plaatsvond. Zijn bet-overgrootvader Jan Rem streed in 1815 mee, overleefde de slag en liet een gedetailleerd dagboek na. (foto: Paul Kramer)
STREEK - 'Het dagboek van mijn bet-overgrootvader Jan Rem is heel uniek, zo bleek bij navraag aan deskundigen', vertelt Paul Rem. 'Er zijn er maar een handvol van.' De bet-overgrootvader van oud-Zaankanter Paul Rem woonde, toen hij zich aanmeldde voor deze wereldberoemde slag, in Wormer. Donderdag 18 juni 2015 is het precies tweehonderd jaar geleden dat het leger van Napoleon Bonaparte definitief verslagen werd bij Waterloo (destijds gelegen in Nederland, tegenwoordig in BelgiŽ). In oktober komt er een documentaire op televisie over deze slag waarvoor het dagboek van Paul's betovergrootvader de basis vormde.
Paul Rem werd in 1962 geboren in Wormerveer. Later verhuisde het gezin naar Krommenie. 'Mijn moeder woont er nog steeds.' In 1986 verliet Paul de Zaanstreek en sinds 1993 woont hij met mijn gezin in Apeldoorn. Paul is als conservator werkzaam bij Paleis Het Loo. Vijf jaar geleden vatte Paul samen met zijn zusjes het idee op om een boekje te maken over de geschiedenis van de familie Rem in de Zaanstreek. 'Het zou gaan over het ontstaan in 1891 van de timmerfabriek N. Rem & Zonen aan de Zaan, maar ook de rol van onze grootvader Niek Rem en zijn zoon Nico in het ondergrondse verzet. Dankzij een snelle surftocht op het internet kreeg ik een verwijzing naar een verslag van de Waterloo-veteraan Jan Rem in de collectie van het Rijksmuseum. Het bleek een verre voorvader te zijn uit een tak uit Wormer.'
Paul Rem is overigens geen afstammeling van de Waterloo-veteraan Jan Rem. De bet-betovergrootvader van Paul Rem was Jan Thijsz Rem, die in Wormerveer woonde en een achterneef was van Jan Rem uit Wormer. Ze zullen elkaar misschien gekend hebben.
Het dagboek waarover wordt gesproken, is een drukwerkje uit 1863, dat in Purmerend is gedrukt en een bewerkte weergave is van het origineel. De deskundigen, waarover wordt gesproken, kunnen dan ook met een korreltje zout worden genomen. Blijkbaar zijn zij onbekend met het oorspronkelijke dagboek, een handschrift van Jan Rem, dat wordt bewaard in het Waterlands Archief in Purmerend.
Ook bij een 'snelle surftocht op het internet' moet men de zorgvuldigheid niet uit het oog verliezen.
Heel dichtbij
Aan de hand van het dagboek van bet-overgrootvader Jan treedt Paul in zijn voetsporen. 'Hij beschrijft nauwkeurig de positie van zijn bataljon en de schermutselingen. Die bewegingen zijn goed bijgehouden door de militaire specialisten van toen.' Paul bezoekt experts, gaat met hen op zoek in verschillende archieven en gaat met hen op stap naar Quatre Bras (hier raakten de legers slaags voor Waterloo, red.). De oud-Zaankanter bezoekt ook de velden in Waterloo. 'Ik verbleef er in het hotel 'Le 1815', midden op het slagveld van toen', vertelt Paul. In Waterloo drong Jan Rem en zijn maten al schietend de Franse legers terug. Dan komt het wel heel dichtbij. Een historische sensatie.'
'Ik ben niet zo sentimenteel', stelt Paul. 'Maar op zo'n plek dacht ik: zovelen zijn daar gesneuveld, zo gemakkelijk ging dat en Jan Rem beschrijft dat heel klinisch. Door zijn sporen na te gaan wordt de geschiedenis heel tastbaar. De algemene 'grote' geschiedenis, maar juist ook de kleine, de persoonlijke. Tijdens zijn zoektocht kreeg Paul antwoorden op vragen zoals waarom meldt iemand zich aan voor het leger, waren die jongens wel voorbereid op zo'n verschrikkelijke veldslag en sloeg de paniek niet snel toe. 'In de documentaire krijg ik de antwoorden van de deskundigen op allerlei gebied.'
Niet het geijkte
Met de regisseurs Inge le Cointre en Paul Kramer had Paul al eerder een film over Den Haag gemaakt en een tv-serie over de koningin Willem I, Willem II en Willem III. 'In het kader van de biografieŽn die twee jaar geleden over de eerste Oranje-koningen zijn uitgegeven. Zij wilden de Slag bij Waterloo belichten uit een ander oogpunt dan het geijkte. Niet het verhaal van Napoleon en Wellington, maar het verhaal van de gewone man, het kanonnenvoer. 'Mijn bet-overgrootvader Jan Rem streed mee, hij vocht en bleef leven. En was zo slim er een verslag van te maken.' Zo ontstond het idee voor de documentaire Waterloo, dagboek van een veteraan. 'Ze kenden mij dus al en het gegeven dat ťťn van mijn voorvaderen daar ook gevochten was een mooie bijkomstigheid.'
Zodra Waterloo, dagboek van een veteraan is afgemonteerd is deze komende zomer regelmatig te zien in het nieuwe Nationaal Militair Museum in Soesterberg en bovendien in de Hermitage en het Rijksmuseum in Amsterdam. De documentaire wordt op televisie uitgezonden in oktober door Omroep Max op NPO 2.